Odpowiedzialność prawna władz lokalnych w razie wypadku na publicznej strefie fitness

Instalowanie ogólnodostępnych stref fitness w parkach miejskich stało się w ostatnich latach coraz bardziej popularne, ponieważ rośnie zapotrzebowanie na sport na świeżym powietrzu. Jednak za entuzjazmem mieszkańców kryje się delikatna kwestia dla wybranych przedstawicieli i działów technicznych: co się stanie w razie wypadku? Kto ponosi odpowiedzialność, na jakiej podstawie i w jaki sposób można ograniczyć ryzyko prawne dla władz lokalnych?

Niniejszy artykuł zawiera przegląd ram prawnych mających zastosowanie do wypadków mających miejsce w publicznych strefach fitness, od podstaw odpowiedzialności gminy po najlepsze praktyki zapobiegania im. Jest on skierowany do burmistrzów, dyrektorów służb technicznych, działów prawnych i ubezpieczycieli władz lokalnych.

Do zapamiętania:

• Władze lokalne są prawnie odpowiedzialne za publiczne strefy fitness jako roboty publiczne i w ramach swoich ogólnych uprawnień policyjnych (art. L.2212-2 CGCT).
• Główną przyczyną odpowiedzialności jest brak normalnej konserwacji: wadliwy sprzęt, uszkodzona podłoga amortyzująca wstrząsy, brak oznakowania.
• Zgodność z normami NF EN 16630 (zewnętrzny sprzęt fitness) i NF EN 1176/1177 (podłogi i place zabaw) jest kluczowym elementem wykazania staranności gminy.
• Istnieją trzy rodzaje odpowiedzialności: administracyjna (wspólne postępowanie przed sądem administracyjnym), cywilna (odpowiedzialność zastępcza) i karna (zagrożenie, nieumyślne uszkodzenie ciała).
• Pisemny rejestr konserwacji, coroczne inspekcje przeprowadzane przez zatwierdzony organ oraz odpowiednie ubezpieczenie od szkód majątkowych i odpowiedzialności cywilnej stanowią najlepszą ochronę prawną.

Dlaczego władze lokalne mogą zostać pociągnięte do odpowiedzialności?

Kiedy władze lokalne instalują strefę fitness na swoim terenie publicznym, stają się właścicielem i opiekunem obiektu publicznego. W związku z tym przyjmuje na siebie szereg obowiązków: zapewnienie bezpieczeństwa obiektu, zagwarantowanie jego prawidłowego funkcjonowania, utrzymanie go, informowanie użytkowników i, bardziej ogólnie, ochrona osób korzystających z obiektu. Obowiązki te wynikają zarówno z konkretnych przepisów (Code général des collectivités territoriales, Code du sport, europejskie normy techniczne), jak i z ogólnych zasad ustanowionych przez orzecznictwo.

Odpowiedzialność gminy niekoniecznie wymaga rażącego niedbalstwa. W przypadku robót publicznych, a w szczególności w przypadku użytkowników (w przeciwieństwie do osób trzecich), orzecznictwo administracyjne uznaje, że zwykłe domniemanie braku normalnej konserwacji może być wystarczające do pociągnięcia władz lokalnych do odpowiedzialności. W praktyce oznacza to, że w razie wypadku to władze lokalne muszą udowodnić, że prawidłowo utrzymywały obiekt, a nie poszkodowany musi udowodnić winę.

Trzy możliwe poziomy odpowiedzialności

W pewnych okolicznościach ten sam wypadek może spowodować powstanie kilku systemów odpowiedzialności w tym samym czasie. Rozróżnienie między nimi jest niezbędne, aby w pełni zrozumieć związane z nimi ryzyko.

Odpowiedzialność administracyjna

Jest to zwykła arena sporów dotyczących robót publicznych. Poszkodowany wnosi sprawę do sądu administracyjnego i domaga się od władz lokalnych odszkodowania za poniesione straty. Istnieją dwa główne systemy, które mogą być stosowane: odpowiedzialność za niewykonanie normalnej konserwacji (która wymaga od poszkodowanego wykazania wady konstrukcji i jej związku ze szkodą) oraz, rzadziej, odpowiedzialność bez winy osób trzecich w stosunku do konstrukcji. W zdecydowanej większości przypadków to ten pierwszy ma zastosowanie do użytkowników stref fitness.

Odpowiedzialność cywilna

Rzadziej w przypadku robót publicznych można dochodzić odpowiedzialności, gdy szkoda została wyrządzona poza ścisłymi ramami robót (na przykład, gdy pracownik komunalny wyrządzi szkodę na osobie użytkownikowi podczas konserwacji). Jest to sprawa dla sądów i może być wniesiona na podstawie odpowiedzialności za rzeczy (art. 1242 Kodeksu cywilnego) lub na podstawie osobistej winy pracownika.

Odpowiedzialność karna

Jest to najbardziej przerażający rodzaj odpowiedzialności, ponieważ obejmuje osoby fizyczne (burmistrza, wybranego przedstawiciela odpowiedzialnego za sport, dyrektora ds. usług technicznych) w ich indywidualnym charakterze. Obejmuje ona przestępstwa polegające na nieumyślnym spowodowaniu obrażeń (art. 222-19 i następne francuskiego kodeksu karnego), nieumyślnym spowodowaniu śmierci oraz umyślnym narażeniu innych na niebezpieczeństwo. Kary mogą wahać się od grzywny do kary pozbawienia wolności w zawieszeniu. Ustawa Fauchon z dnia 10 lipca 2000 r. ogranicza jednak odpowiedzialność karną decydentów publicznych do udowodnionego lub umyślnego wykroczenia w przypadkach pośredniego związku przyczynowego, co stanowi ważne zabezpieczenie.

Szczególne obowiązki spoczywające na gminie

Aby uniknąć ponoszenia odpowiedzialności, władze lokalne muszą przestrzegać szeregu obowiązków obejmujących cały cykl życia strefy fitness: od jej zaprojektowania do ostatecznego demontażu.

Zgodność z normami technicznymi

Sektor urządzeń fitness do użytku na zewnątrz regulują dwie normy. Norma NF EN 16630 określa wymogi bezpieczeństwa i metody testowania zainstalowanego na stałe sprzętu do ćwiczeń na świeżym powietrzu. Normy NF EN 1176 (wyposażenie placów zabaw) i NF EN 1177 (podłogi amortyzujące wstrząsy) są często stosowane jako rozszerzenie, szczególnie w przypadku kwalifikowania podłóg do stref fitness. Zgodność z tymi normami nie zwalnia władz lokalnych z odpowiedzialności, ale stanowi główny element dowodu staranności władz lokalnych w przypadku sporu.

W praktyce oznacza to zakup wyłącznie sprzętu certyfikowanego zgodnie z normą NF EN 16630, żądanie certyfikatów zgodności od dostawcy i przechowywanie ich w dokumentacji technicznej konstrukcji. Ten sam wymóg dotyczy podłogi amortyzującej: wysokość swobodnego upadku sprzętu musi być zgodna ze zdolnością amortyzacji zainstalowanej podłogi.

Serwis i konserwacja

Jest to najbardziej wrażliwy prawnie obszar, ponieważ zaniedbanie normalnej konserwacji jest zdecydowanie najczęstszą przyczyną odpowiedzialności. Władze lokalne muszą zorganizować :

– Regularne kontrole wizualne (od cotygodniowych do comiesięcznych, w zależności od zastosowania) przeprowadzane przez personel miejski w celu sprawdzenia uszkodzeń, luźnych części i niebezpiecznych przedmiotów.

– Bardziej szczegółowa kwartalna inspekcja funkcjonalna : sprawdzenie szczelności mocowań, stanu podłogi, stanu spawów.

– Dokładna coroczna kontrola przeprowadzana przez niezależny zatwierdzony organ lub przez producenta: jest to kamień węgielny legalnej identyfikowalności.

– Pisemny, opatrzony datą i podpisany dziennik konserwacji , przechowywany przez cały okres eksploatacji sprzętu, rejestrujący wszystkie kontrole, wykryte nieprawidłowości i przeprowadzone prace.

Oznakowanie i informacje dla użytkowników

Wszystkie strefy fitness muszą być wyposażone w widoczny panel informacyjny, zawierający co najmniej :

– Identyfikacja operatora (gminy) i numer kontaktowy do zgłaszania wszelkich nieprawidłowości.

– Warunki użytkowania: minimalny zalecany wiek, zachowania, których należy unikać, zalecana rozgrzewka.

– Dane kontaktowe w nagłych wypadkach (15, 18, 112).

– Data ostatniej inspekcji i słowa „korzystaj na własne ryzyko” są przydatne, ale nigdy nie wystarczą, aby uniewinnić władze lokalne.

Brak oznakowania lub uszkodzenie oznakowania, które nie zostało wymienione, może zostać uznane za naruszenie przez władze lokalne w przypadku sporu.

Kontrola dostępu i nadzór

Ogólnodostępna strefa fitness nie jest nadzorowanym obiektem sportowym: nie ma obowiązku zapewnienia stałego dyżuru pracownika. Orzecznictwo jest spójne w tej kwestii: władze lokalne nie muszą stale nadzorować swobodnie dostępnego obiektu. Z drugiej strony, muszą one zapewnić, że warunki, w których ludzie korzystają z obiektów, same w sobie nie stają się niebezpieczne (obecność porzuconych przedmiotów, umyślne uszkodzenia, które nie są usuwane, osoby korzystające z obiektów w celach innych niż normalne użytkowanie). W niektórych przypadkach godziny otwarcia mogą zostać ustalone w drodze przepisów miejskich, aby ograniczyć problematyczne korzystanie z obiektów w nocy.

Kluczowe pojęcie: nieprzeprowadzenie normalnej konserwacji

Aby gmina poniosła odpowiedzialność administracyjną, poszkodowany musi co do zasady wykazać łącznie trzy elementy: istnienie szkody, istnienie braku normalnej konserwacji konstrukcji oraz związek przyczynowy między nimi. W praktyce jednak, gdy poszkodowanym jest użytkownik (a nie osoba trzecia), sędzia administracyjny często stosuje domniemanie, które odwraca ciężar dowodu: to na gminie spoczywa obowiązek wykazania, że należycie utrzymywała obiekt.

Wyjaśnia to, dlaczego rejestry konserwacji i roczne raporty z inspekcji są absolutnie niezbędne. Bez pisemnej, datowanej dokumentacji władze lokalne znajdują się w bardzo niewygodnej pozycji obronnej. Z drugiej strony, mając rygorystyczną dokumentację, często może wykazać, że dołożył należytej staranności, co znacznie zmniejsza ryzyko skazania.

Oto kilka typowych przykładów normalnych usterek konserwacyjnych znalezionych w orzecznictwie dotyczącym publicznych obiektów sportowych: drążek do podciągania z zardzewiałymi spawami, uszkodzona podłoga amortyzująca pod strefą upadku, sprzęt z ruchomą częścią, która została złamana i nie została wymieniona, znak, który został zerwany i nie został umieszczony z powrotem, mocowanie podłogi, które zostało poluzowane.

Udział użytkownika w odpowiedzialności: wina i akceptacja ryzyka

Odpowiedzialność gminy nigdy nie jest automatyczna. Szereg czynników może ją złagodzić lub całkowicie wykluczyć, w szczególności zachowanie ofiary. Orzecznictwo uznaje kilka podstaw do uwolnienia się od odpowiedzialności.

– Wina ofiary: oczywiste niewłaściwe użycie sprzętu (kilka osób siedzących na drążku, zeskakiwanie ze sprzętu bez zachowania środków ostrożności, korzystanie ze sprzętu poza zalecanym przedziałem wiekowym).

– Akceptacja ryzyka związanego z aktywnością sportową: uprawianie fitnessu wiąże się ze znanym ryzykiem (skręcenia, nadwyrężenia, upadki), które każdy świadomy użytkownik zasadniczo akceptuje. Władze lokalne nie mogą zagwarantować braku jakiegokolwiek ryzyka.

– Siła wyższa: akt wandalizmu, który miał miejsce na krótko przed wypadkiem i którego władze lokalne nie mogły wykryć.

– Uszkodzenie spowodowane przez osobę trzecią: uszkodzenie spowodowane przez osobę trzecią bez wiedzy władz lokalnych.

Te podstawy zwolnienia często skutkują podziałem odpowiedzialności (na przykład 50/50 lub 70/30), a nie całkowitym zwolnieniem. Sędzia administracyjny znany jest ze swojego pragmatycznego i zniuansowanego podejścia w tej dziedzinie.

Główna rola ubezpieczeń komunalnych

Bez względu na to, jak staranne są władze lokalne, nie ma czegoś takiego jak zerowe ryzyko. Dlatego właśnie wykupienie odpowiedniego ubezpieczenia jest niezbędną ochroną.

– Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej władz lokalnych obejmuje szkody wyrządzone osobom trzecim (w tym przypadku użytkownikom) w wyniku robót publicznych. To właśnie to ubezpieczenie wypłaci odszkodowanie w przypadku wydania orzeczenia administracyjnego.

– Ubezpieczenie od szkód materialnych : obejmuje uszkodzenia samego sprzętu (wandalizm, złe warunki pogodowe, kradzież) i umożliwia szybkie przywrócenie miejsca pracy.

– Ubezpieczenie ochrony prawnej dla wybranych przedstawicieli : przydatne do pokrycia kosztów obrony wybranego przedstawiciela lub członka personelu przed postępowaniem karnym we własnym imieniu.

Wykupując lub odnawiając polisę, należy dokładnie zadeklarować istnienie strefy fitness i jej charakterystykę (liczba urządzeń, powierzchnia, konkretne wyposażenie). Niekompletne deklaracje mogą prowadzić do zmniejszenia odszkodowania lub nawet utraty ochrony ubezpieczeniowej. Wskazane jest również sprawdzenie limitów ubezpieczenia: w przypadku intensywnie użytkowanej powierzchni standardowe limity mogą okazać się niewystarczające w razie poważnego wypadku.

8 najlepszych praktyk ograniczających ryzyko prawne

Poza ścisłym przestrzeganiem zobowiązań prawnych, oto praktyki, które robią różnicę w przypadku sporu.

1. Dokumentuj na piśmie każdy etap projektu : wstępne badania, wybór dostawcy, certyfikaty zgodności, protokoły odbioru. Ta dokumentacja techniczna będzie nieoceniona w przypadku sporu.

2. Skonfiguruj dziennik konserwacji dziennik konserwacji aktualizowany na bieżąco: daty kontroli, wykryte nieprawidłowości, wykonane prace, podpisy pracowników.

3. Zaplanuj obowiązkową coroczną kontrolę przez zatwierdzony niezależny organ. Przechowywać raporty przez cały okres eksploatacji sprzętu i dłużej.

4. Należy szybko reagować na wszelkie zgłoszenia : uszkodzony sprzęt musi zostać natychmiast umieszczony w bezpiecznym miejscu (wyłączony z eksploatacji za pomocą widocznego urządzenia) w oczekiwaniu na naprawę. Blokada jest prawnie chroniona.

5. Regularnie odnawiaj oznakowanie : nieczytelny lub uszkodzony znak jest prawnie równoważny brakowi znaku.

6. Sformalizowanie wewnętrznych obowiązków : wyznaczenie w drodze dekretu osoby kontaktowej odpowiedzialnej za monitorowanie obszarów sportowych i zapewnienie jej zastępstwa w przypadku nieobecności.

7. Należy dokonywać przeglądu ochrony ubezpieczeniowej za każdym razem, gdy dodawany jest nowy sprzęt, a także rutynowo co 3 do 5 lat.

8. Należy rozważyć wydanie gminnego regulaminu użytkowania, określającego godziny dostępu, zabronione zachowania i obowiązki użytkowników. Umieszczenie takiego regulaminu w pobliżu terenu wzmacnia pozycję prawną gminy.

Odpowiedzialność prawna władz lokalnych w razie wypadku na publicznym terenie fitness nie jest ani przytłaczająca, ani systematyczna. Opiera się na prostej zasadzie: władze lokalne muszą być w stanie udowodnić, że utrzymywały swój obiekt starannie i zgodnie z obowiązującymi normami. To, co stanowi różnicę w przypadku sporu, to nie tyle techniczna doskonałość instalacji, co pisemna identyfikowalność aktów zarządzania.

Władze lokalne, które posiadają kompletną dokumentację techniczną, aktualny rejestr konserwacji, coroczne raporty z inspekcji i odpowiednie ubezpieczenie, mają bardzo silną pozycję prawną, nawet w przypadku poważnego wypadku. I odwrotnie, brak rygorystycznej dokumentacji naraża władze lokalne na kary, których można uniknąć. Inwestowanie w wysokiej jakości podejście w tym obszarze to nie tylko wymóg administracyjny: to jeden z najlepszych sposobów na zapewnienie ochrony prawnej wybranym przedstawicielom i władzom lokalnym.